Bại não (Cerebral Palsy) là một nhóm rối loạn vĩnh viễn về vận động và tư thế, phát sinh từ tổn thương não không tiến triển trong giai đoạn bào thai hoặc ở trẻ dưới 5 tuổi. Tại Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh Đắk Lắk, phương pháp phối hợp châm cứu, thủy châm và tập vận động theo đúng mốc phát triển vận động đã được bệnh viện áp dụng ổn định trong nhiều năm qua. Kết quả điều trị trên hàng trăm lượt trẻ mỗi năm cho thấy đây là phương pháp điều trị đã được thực tế chứng minh hiệu quả, giúp phần lớn bệnh nhi cải thiện khả năng vận động và tăng cơ hội hòa nhập cộng đồng.
- Chẩn đoán sớm các dấu hiệu sau để đưa trẻ đi khám kịp thời
Thời điểm bắt đầu điều trị quyết định phần lớn tiên lượng phục hồi. Thực tế cho thấy việc điều trị bắt đầu trước 2 tuổi, và lý tưởng nhất là trước 5 tháng tuổi, tận dụng được tính khả năng thích nghi, phục hồi của não bộ (neuroplasticity) vì đây là giai đoạn não bộ của trẻ đang phát triển rất nhanh, có thể bù đắp chức năng cho những vùng não bị tổn thương. Đây cũng là lý do vì sao bệnh viện luôn ưu tiên việc phát hiện và sàng lọc sớm ngay từ khi tiếp nhận trẻ.
Một số dấu hiệu bất thường cần được cha mẹ lưu tâm bao gồm:
- Chậm mốc vận động thô: không kiểm soát được đầu cổ sau 3 tháng tuổi; chưa biết lẫy sau 6 tháng; chưa ngồi vững sau 9 tháng.
- Trương lực cơ bất thường (cơ quá cứng hoặc quá mềm): biểu hiện co cứng chi, khó duỗi khớp, hoặc ngược lại là tình trạng giảm trương lực với cử động thưa thớt, kém đáp ứng kích thích.
- Thuận tay quá sớm một cách bất thường. Ở trẻ dưới 6 tháng, việc thể hiện rõ rệt tay thuận thường không phải dấu hiệu phát triển bình thường mà là dấu hiệu cảnh báo yếu liệt bên đối diện.
- Các biểu hiện phối hợp khác: hai tay nắm chặt kéo dài, khó bú hoặc nuốt kèm sặc sữa, quấy khóc bất thường, chậm nhận diện người thân.
2. Phác đồ điều trị
Mỗi năm, bệnh viện tiếp nhận khoảng 300 lượt trẻ điều trị bại não. Phác đồ áp dụng là sự tích hợp có chọn lọc giữa các phương pháp Y học cổ truyền và kỹ thuật phục hồi chức năng hiện đại, được triển khai đồng thời trên cùng một bệnh nhi thay vì tách rời theo từng giai đoạn.Châm cứu là phương pháp điều trị chính, được lý giải theo cả Y học cổ truyền lẫn y học hiện đại. Theo Y học cổ truyền, kỹ thuật này có tác dụng khai khiếu tỉnh thần, thông kinh hoạt lạc, bổ khí huyết và điều hòa âm dương. Theo y học hiện đại, việc châm kim giúp tăng lưu thông máu đến vùng não bị tổn thương, cải thiện dinh dưỡng mô thần kinh, tăng sức cơ vùng liệt và hỗ trợ làm mềm các nhóm cơ co cứng.
- Thủy châm là phương pháp đưa vitamin nhóm B vào huyệt đạo, giúp nuôi dưỡng và hỗ trợ phục hồi hệ thần kinh.
- Xoa bóp bấm huyệt góp phần làm mềm gân cơ, cải thiện lưu thông khí huyết và tăng cường đáp ứng cảm giác của trẻ với môi trường xung quanh.
- Cấy chỉ, với cơ chế lưu chỉ tự tiêu tại huyệt vị, tạo ra kích thích liên tục kéo dài, phù hợp với các trường hợp cần phục hồi chức năng vận động trong thời gian dài.
Bên cạnh các phương pháp Y học cổ truyền, trẻ còn được tập vận động theo hướng khuyến khích chủ động tham gia, thay vì chỉ thụ động tiếp nhận điều trị. Trẻ được hướng dẫn tập lần lượt: giữ đầu cổ, lẫy, ngồi, bò, đứng và đi, theo đúng các mốc phát triển vận động tự nhiên. Việc tập đứng và giữ thăng bằng nhằm tăng cường nhận thức bản thể (proprioception), qua đó hạn chế các biến chứng như teo cơ, cứng khớp hoặc biến dạng xương – những vấn đề thường gặp nếu trẻ bại não không được vận động đúng cách trong thời gian dài.
Các bài tập vận động tinh, bao gồm cầm nắm đồ vật và các hoạt động chơi có định hướng, được lồng ghép nhằm phát triển kỹ năng tự chăm sóc cơ bản như ăn uống và mặc quần áo.
- 3. Kết quả điều trị thực tế
Trường hợp bé N.T.M.D, 62 tháng tuổi, minh họa rõ hiệu quả của mô hình điều trị nêu trên. Khi nhập viện, trẻ chỉ có khả năng ngồi, tay chân yếu, gần như không thực hiện được các động tác chủ động. Sau 2 tháng điều trị liên tục bằng châm cứu kết hợp phục hồi chức năng, trẻ đã có thể tự bám thành giường để đứng lên — một cải thiện chức năng có ý nghĩa lâm sàng rõ rệt trong khoảng thời gian tương đối ngắn.
Bệnh nhi N.T.M.D, 62 tháng tuổi tập Phục hồi chức năng dưới sự hướng dẫn của kỹ thuật viên
Bên cạnh can thiệp chuyên môn, bệnh viện duy trì công tác tư vấn tâm lý cho gia đình bệnh nhi. Mức độ đồng hành và kiên trì của cha mẹ trong việc duy trì bài tập tại nhà, ngoài giờ điều trị tại viện, được xem là yếu tố quyết định khả năng trẻ đạt được mức phục hồi tối đa mà tình trạng bệnh lý cho phép.
Khoa Nội Nhi
