Thời tiết nắng nóng, nắng gay gắt, nền nhiệt dao động từ 26-35oC, có nơi nhiệt độ lên tới 37-40 oC. Đây là điều kiện dễ xảy ra các trường hợp nguy hiểm đến tính mạng như say nắng, say nóng, ngất, sốc nhiệt…
Say nắng là tình trạng cơ thể tăng nhiệt độ cao (trên 40 độ C), thường kết hợp với mất nước. Hệ quả là hệ thống điều hòa nhiệt của cơ thể bị mất kiểm soát, gây ra những rối loạn hệ hô hấp, thần kinh, tuần hoàn… gây tổn hại cho não và các cơ quan nội tạng khác trong cơ thể.
Cảm nắng là bệnh hay phát sinh trong giai đoạn từ tiết Hạ chí (tháng 6 Dương lịch) tới tiết Lập thu (tháng 8 Dương lịch).
Cảm nắng là loại cảm mạo. Bệnh diễn biến chậm, đông y gọi là “thương thử”. Bệnh phát ra nhanh, nghiêm trọng, đông y gọi là “trúng thử” – say nắng.
- Nguyên nhân
Do tác động của nắng nóng hay các hoạt động thể lực quá mức.
Nguyên nhân do chính khí (sức đề kháng) suy yếu lại cảm nhiễm phải thời tiết, khí hậu bên ngoài mà gây nên bệnh.
Ánh nắng mặt trời và sức nóng là 2 tác nhân vật lý có thể gây stress với cơ thể. Khi nhiệt độ ngoài trời quá cao, cùng với việc phải phơi mình quá lâu dưới ánh nắng mặt trời hoặc phải làm việc trong điều kiện môi trường nhiệt độ cao nóng bức (hầm lò, trong phòng kín…), hoặc hoạt động thể lực quá sức ở người trẻ (chơi các môn thể thao cường độ cao, làm việc nặng nhọc kéo dài)… sẽ dẫn đến hiện tượng lượng nhiệt sinh ra và lượng nhiệt hấp thu lớn hơn nhiều so với lượng nhiệt cơ thể tỏa ra môi trường xung quanh.
Những yếu tố thuận lợi khác bao gồm:
- Khả năng điều nhiệt, thích nghi kém với nắng nóng ở trẻ em hoặc người già
- Tập luyện và làm việc quá lâu trong môi trường nắng nóng
- Mặc trang phục quá dày, không thấm nước, dễ hấp thụ nhiệt…
- Không uống đủ lượng nước cần thiết khi ở trong môi trường quá nóng
- Sử dụng thuốc có tác dụng phụ làm giảm tiết mồ hôi như lợi tiểu, chẹn beta, kháng histamin…
- Mắc các bệnh lý, rối loạn nội tiết tố, béo phì…
- Người lớn tuổi, người lao động ngoài trời… là đối tượng dễ bị say nóng, say nắng nhất bởi nguy cơ say nắng cũng tăng cao khi chỉ số nhiệt tăng cao. Do đó, cần phải chú ý đến chỉ số nhiệt trong các bản tin dự báo thời tiết, đặc biệt là trong các đợt nắng nóng cao điểm.
- Có các biểu hiện như:
- Sốt, tăng thân nhiệt, da nóng, không ra mồ hôi hoặc vã mồ hôi nhiều, mồ hôi lạnh.
- Tăng nhịp tim, nhịp thở, hồi hộp trống ngực.
- Người mệt mỏi, hoa mắt chóng mặt, đau đầu.
- Khát nhiều, miệng họng khô.
- Niêm mạc mắt đỏ, lưỡi đỏ, mặt đỏ, mạch nhanh và nhỏ.
- Nước tiểu vàng sẫm, ít nước tiểu.
- Trường hợp nặng, có thể ngất, hôn mê, trụy tim mạch, sốc nhiệt dẫn đến tử vong.
- Xử trí tại chỗ:
Nhanh chóng hạ thân nhiệt cho người bệnh
- Chuyển người bệnh đến nơi thoáng mát, có bóng râm.
- Nới lỏng, cởi bỏ bớt quần áo.
- Sử dụng khăn mát vắt ráo, chườm, đắp vào những nơi như trán, mặt, cổ, hõm nách, bẹn.
- Bổ sung nước khi người bệnh còn tỉnh táo và không nôn nhiều.
- Gọi hỗ trợ y tế và vận chuyển người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.
- Để phòng tránh chứng “Trúng thử”, việc dự phòng là điều rất cần thiết.
- Uống đủ nước, đặc biệt là những ngày nhiệt độ cao. Hạn chế ra ngoài đường. Khi đi ra ngoài, phải có quần áo bảo hộ, mũ, ô che nắng, kính râm…
- Không làm việc quá lâu ngoài trời nắng, trong môi trường nóng bức hoặc hoạt động thể lực quá sức ngoài trời. Khi mới từ ngoài trời nắng về còn nóng và ra nhiều mồ hôi, không được: Tắm lạnh, gội đầu, đổ nước từ đỉnh đầu xuống, để điều hoà lạnh, quạt gió hướng thẳng người.
- Tăng cường dinh dưỡng cho cơ thể với một số loại rau củ có tính mát như bí đao, cà chua, đỗ xanh, mướp, dưa chuột, mồng tơi, rau đay, rau muống…
- Cách phòng tránh tốt nhất là cần bổ sung thêm selen – 1 chất vi lượng có nhiều trong thịt, tôm cua, sò ốc, rau xanh và thực phẩm giàu protein.
- Bổ sung vitamin: Chúng ta cần tăng cường thêm nhiều trái cây có chứa vitamin A, Vitamin C và Vitamin E. Tất cả những vi chất dinh dưỡng này, sẽ giúp cơ thể chúng ta tăng cường sức đề kháng và phòng tránh được say nắng.
- Rèn luyện sức khỏe: Việc rèn luyện, nâng cao sức khỏe thường xuyên cũng giúp cơ thể có sức chống chọi với sự thay đổi của thời tiết, đặc biệt trong giai đoạn chuyển mùa./.
- Uống một số vị thuốc có tác dụng giải thử, giải nhiệt, sinh tân, chỉ khát như:
- Rau má tươi: Rửa sạch, ngâm rửa nước muối, sau đó đem giã, xay lấy nước cốt uống.
- Lá sen tươi: Rửa sạch, xay hoặc giã với ít muối, lấy nước cốt uống.
- Lá hương nhu tươi: Rửa sạch, giã nát với ít muối. Đun sôi để nguội, lọc bỏ bã, lấy nước uống.
- Quả dưa hấu: Vỏ quả rửa sạch, đun nước để nguội uống. Hoặc lấy ruột dưa hấu ép nước uống.
- Quả mướp đắng (khổ qua): Bỏ ruột, thái mỏng, đun sôi để nguội uống…
Nhiệt độ sẽ ngày càng tăng cao, nguy cơ say nắng, say nóng xảy ra thường trực. Mỗi người hãy tự trang bị kiến thức phòng tránh và xử trí kịp thời, hiệu quả để bảo vệ bản thân và mọi người xung quanh.
KHOA NGOẠI TỔNG HỢP
